สำหรับคนที่ทำงานในโรงงาน สถานประกอบการ หรือผู้ที่ต้องดูแลเรื่องการปล่อยน้ำเสีย เคยสงสัยไหมครับว่า ทำไมเวลาเราเก็บตัวอย่างน้ำส่งห้องแล็บเพื่อตรวจ "ค่า BOD" ผลตรวจบางครั้งถึงออกมาดูแปลกๆ หรือคลาดเคลื่อนจากความจริง?
สาเหตุหลักที่หลายคนมองข้าม ไม่ใช่เพราะห้องแล็บตรวจผิดพลาด แต่เกิดจาก "ขั้นตอนการเก็บและรักษาสภาพน้ำ" ตั้งแต่ต้นทางครับ บทความนี้จะพามาดูวิธีเก็บน้ำเสียตรวจค่า BOD แบบง่ายๆ ที่ใครก็ทำตามได้ถูกต้องครับ
ค่า BOD คืออะไร และทำไมถึงสำคัญกับระบบน้ำเสีย?
หากจะอธิบายให้เข้าใจง่ายๆ ค่า BOD (Biochemical Oxygen Demand) ก็คือ "ดัชนีวัดความสกปรกของน้ำ" นั่นเองครับ ยิ่งน้ำเสียมีสารอินทรีย์ปนเปื้อนอยู่มาก เชื้อจุลินทรีย์ในน้ำก็ต้องใช้ "ออกซิเจน" ในการย่อยสลายมากขึ้นตามไปด้วย
ทำไมต้องคุมไม่ให้ค่า BOD สูงเกินไป?
ถ้าเราปล่อยน้ำที่มีค่า BOD สูงลงสู่แม่น้ำลำคลอง จุลินทรีย์จะดึงออกซิเจนในน้ำไปใช้จนหมด ทำให้น้ำขาดออกซิเจน ปลาและสิ่งมีชีวิตในน้ำจะตาย และกลายเป็นน้ำเน่าเสียส่งกลิ่นเหม็นในที่สุด ดังนั้น กฎหมายจึงกำหนดให้สถานประกอบการต้องตรวจเช็กค่านี้เป็นประจำครับ 4 ขั้นตอนเก็บและรักษาน้ำเสียตรวจ BOD ให้เป๊ะ ไม่มีพลาด
การเก็บตัวอย่างน้ำสำหรับตรวจค่า BOD ไม่ใช่แค่การตักน้ำใส่ขวดแล้วจบ แต่มีเทคนิคสำคัญ 4 ข้อดังนี้ครับ:1. เลือกขวดเก็บน้ำให้ถูกต้อง
เราสามารถใช้ขวดพลาสติก PE (เช่น ขวดน้ำดื่มพลาสติกที่ยังไม่เคยใช้งาน) หรือขวดแก้วสะอาด ขนาดประมาณ 300 ถึง 500 มิลลิลิตร สิ่งสำคัญคือขวดต้องสะอาด แห้ง และไม่มีสารเคมีปนเปื้อนหลงเหลืออยู่
2. ตักน้ำให้เต็มขวดจนล้น ป้องกันฟองอากาศ
นี่คือ "หัวใจสำคัญ" ที่สุดของการเก็บน้ำตรวจ BOD ครับ! เวลาตักน้ำใส่ขวด ต้องเทให้เต็มจนล้นถึงปากขวด แล้วปิดฝาให้แน่นสนิท ห้ามให้มีฟองอากาศขังอยู่ข้างในเด็ดขาด เพราะอากาศในขวดจะเติมออกซิเจนเข้าไปในน้ำ ทำให้ค่า BOD ที่วัดได้ผิดเพี้ยนไปจากความเป็นจริงนั่นเอง และที่สำคัญ เวลาเปิดฝาขวด ให้หงายฝาขึ้นเสมอเพื่อไม่ให้ฝาเปื้อนสิ่งสกปรกจากพื้นครับ
3. แช่เย็นทันที ห้ามเติมสารเคมีเด็ดขาด
ตัวอย่างน้ำสำหรับตรวจ BOD "ห้ามเติมสารเคมีรักษาสภาพ" ใดๆ ทั้งสิ้นครับ สิ่งที่เราต้องทำมีเพียงอย่างเดียวคือ นำขวดน้ำไปแช่เย็นในถังแช่น้ำแข็งทันที ให้มีอุณหภูมิประมาณ 0 ถึง 4 องศาเซลเซียส เพื่อให้จุลินทรีย์ "หลับพักผ่อน" ชั่วคราว และหยุดการย่อยสลายจนกว่าจะถึงห้องแล็บ 4. รีบนำส่งห้องแล็บให้เร็วที่สุด
เนื่องจากเชื้อจุลินทรีย์ในน้ำยังคงทำงานอยู่เรื่อยๆ เราจึงต้องนำส่งตัวอย่างน้ำให้ถึงห้องแล็บภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมงนับจากเวลาที่เก็บ เพื่อให้เจ้าหน้าที่เริ่มตรวจวิเคราะห์ได้ทันเวลา สรุปข้อควรระวังที่ไม่ควรทำเด็ดขาด
❌ อย่าเหลือช่องว่างอากาศไว้ในขวด (ทำให้ออกซิเจนเพิ่มขึ้น ผลตรวจคลาดเคลื่อน)❌ อย่าลืมแช่เย็น หรือปล่อยให้ถังน้ำแข็งละลายจนน้ำร้อน❌ อย่าวางส่งแล็บช้าเกิน 2 วัน เพราะจุลินทรีย์จะย่อยสลายสารอินทรีย์ไปหมดก่อนตรวจ
สรุป
การเก็บตัวอย่างน้ำเสียตรวจค่า BOD ไม่ใช่เรื่องยากอย่างที่คิด เพียงแค่เลือกขวดสะอาด ปิดฝาให้แน่นไม่ให้มีฟองอากาศ แช่เย็นไว้ แล้วรีบนำส่งห้องแล็บ เพียงเท่านี้คุณก็จะได้ผลตรวจที่แม่นยำ นำไปใช้ปรับปรุงระบบบำบัดน้ำเสียได้อย่างสบายใจ หากคุณกำลังมองหาอุปกรณ์สำหรับระบบบำบัดน้ำเสียและเครื่องมือวัดคุณภาพน้ำ สามารถเลือกชมรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์รวมอุปกรณ์ระบบน้ำและปั๊มอุตสาหกรรม CMP Thai ได้เลย
